Biệt thự cổ Đà Lạt - Hoang tàn, biến dạng trần thạch cao đẹp

Vi la số 13 Trần Hưng Đạo bị cơi nới để nhồi nhét đến 19 hộ dân. Những “ngôi nhà ma” Có lẽ điển hình nhất cho số mệnh hẩm và long đong của biệt thự cổ Đà Lạt chính là loạt 11 vi la trên đường Nguyễn Du. Những vi la này trước đây giao cho vàng anh Gia Lai đầu tư dự án nghỉ dưỡng cao cấp. Đến năm 2009, vì lý do doanh nghiệp chậm đầu tư, để biệt thự xuống cấp, tỉnh Lâm Đồng đã thu hồi 11 biệt thự này giao lại cho nhà đầu tư khác là Công ty cổ phần Tập đoàn Trung Thủy. Nhưng chỉ hai năm sau, đơn vị này cũng xin rút khỏi dự án. Như vậy, trong khoảng thời kì gần 10 năm và qua tay hai nhà đầu tư, khu vi la Nguyễn Du chẳng những không đượcbáo giá trần thạch caotrùng tu, tu sửa để khai phá, mà bỏ hoang tàn, đổ nát như những “ngôi nhà ma” ngay giữa phố. Hiện giờ, khu vi la này đang được giao cho UBND TP Đà Lạt quản lý, bảo vệ, đồng thời xây dựng phương án dùng hiệu quả hơn. Ngoài khu vi la Nguyễn Du, nhiều biệt thự sở hữu quốc gia khác cũng trong tình trạng quản lý không tốt và dùng sai công năng, dẫn đến xuống cấp, biến dạng. Trong số 178 ngôi biệt thự công (quốc gia thu hồi sau giải phóng), có 77 ngôi cho các hộ dân thuê ở, nhiều hộ cơi nới gây biến dạng vi la, thậm chí có ngôi vi la được “nhồi nhét” đến vài chục hộ gia đình (như biệt thự số 13 Trần Hưng Đạo). Không chỉ những ngôi cho dân thuê, mà nhiều biệt thự dùng làm trụ sở cơ quan cũng bị cơi nới, hoặc xây dựng thêm công trình, phá vỡ phong cảnh kiến trúc biệt thự. Ông Đặng Nguyễn Văn Tích, Giám đốc trọng tâm Quản lý nhà Đà Lạt, cho rằng, tình trạng này bắt nguồn từ việc sử dụng vi la sai công năng. Hầu hết vi la Pháp tại Đà Lạt xây dựng để ở, nếu dùng làm hội sở cơ quan thì diện tích hẹp, phải xây dựng thêm phòng làm việc. Thiếu chính sách bảo tồn Theo một số tài liệu, số lượng biệt thự Pháp xây dựng tại Đà Lạt khoảng trên 1.000 ngôi (có người nói con số này là khoảng 2.500 ngôi) nhưng hiện thời, số biệt thự còn lại không nhiều. Theo ông Đặng Nguyễn Văn Tích, số vi la của tư nhân hiện cũng còn tương đương số vi la sở hữu nhà nước, nghĩa là tổng cộng khoảng kiếm 400 ngôi. Tỉnh Lâm Đồng đã ban hành đề án sử dụng hợp lý quỹ vi la tại Đà Lạt, nhằm bảo tồn di sản kiến trúc cũng như phát huy giá trị vi la cổ. Tuy nhiên, đề án này chỉ giới hạn ở những biệt thự sở hữu quốc gia. Trong khi đó, nhiều biệt thự tư nhân có kiến trúc đẹp nhưng không được đưa vào diện quản lý về kiến trúc, không có chính sách ưu đãi để người dân bảo vệ, tu bổ. Bởi thế, thời kì qua, hàng loạt biệt thự sở hữu tư nhân đã bị bán, bị phá bỏ để xây dựng công trình mới có lợi về kinh tế hơn hoặc không được đầu tư tu chỉnh. Một hướng bảo tồn vi la cổ Đà Lạt đang thực hiện khá hiệu quả là giao cho các nhà đầu tư sửa sang, khai thác du lịch. Thời kì qua, một số dự án đã phát huy hiệu quả như: khu nghỉ dưỡng Lê Lai, resort Cadasa (13 vi la cổ đường Trần Hưng Đạo), nhà hàng Phù Đổng (biệt thự Phi Ánh)… Tuy nhiên, hiện vẫn còn một số khó khăn như việc chọn lựa nhà đầu tư có máu nóng và tiềm lực để tránh tình trạng đổ bể hao hao khu biệt thự Nguyễn Du như đã nêu. Bên cạnh đó, sự lấn cấn giữa bảo tàng và kinh dinh cũng khiến sức hút đầu tư vào vi la cổ không lớn. Một số nhà đầu tư cho rằng, họ phải trả tiền thuê nhà, thuê đất khá cao nhưng lại bị hạn chế trong khẩn hoang nên không đặm đà đầu tư. NAM VIÊN