Với nhiệm vụ được giao, hàng trăm chiến sỹ biên phòng và Đoàn Quốc phòng 78 đã không hề ngại khó lên đây bám sát với dân
Nhưng bên cạnh đó các anh cũng không quên nhắc: Mọi người phải xác định là vào rất vất vả đấy. Từ cuộc sống lệ thuộc, bỏ làng, bỏ bản vào rừng để tầm cái ăn đã trở nên thói quen thì nay người Rơmăm đã biết định cư.
Trước hết là khai phá. Đầu thế kỉ 20, theo lược sử, người Rơmăm sinh sống quần tụ theo kiểu 12 làng. Rồi tiếp tục dạy dân cách trồng lúa nước, làm rẫy, trồng các loại cây củ có năng suất cao. Theo Đại tá Nguyễn Xuân Minh, hiện tại, ngoài diện tích cao su đã trồng thì các anh đã dạy và giúp dân trồng được gần 100 ha cao su.
Ấy là khi thời tiết tiện lợi chứ gặp trời mưa, đường sạt lở thì không biết thế nào.
Ngày ấy, với con đường độc đạo để lên với Mo Ray ngay cả xe tải quân sự cũng phải nhả khói xanh, khói đỏ mất vài ngày mới bò vào đến nơi. Khi chưa có sự hiện diện của lính, đồng bào Rơmăm sinh sống với nhiều lề thói rất lạ kỳ. Nhưng do cuộc sống lạc hậu và phụ thuộc vào rừng quá nên khi rừng bị tàn phá, kiệt thì người Rơmăm cũng như vậy mà dần ít đi.
Có những lúc tộc người này tụt xuống chỉ còn khoảng trên 100 người và họ lấy làng Le ở Mo Ray làm nơi sinh sống duy nhất cho mình. Đây là một trong những dân tộc một thời được xếp vào… nguy cơ tuyệt diệt trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Rơmăm là dân tộc độc nhất sống ở khu vực sát biên thuỳ 3 nước Việt - Lào - Campuchia.
Cuộc sống của họ lầm lụi, khốn khó cho tới khi có sự hiện diện của các chiến sỹ Đồn Biên phòng Mo Ray và đặc biệt là Đoàn Quốc phòng 78. Giờ, 20 ha lúa nước và 120 ha mì đã đem lại cho người dân mình một khoản lương thực tạm ổn.
Hàng năm các anh cũng đã tuyển rất nhiều thanh niên nam nữ người Rơmăm vào làm công nhân với mức thu nhập từ 4 - 5 triệu đồng/tháng. Có lẽ trong các chuyến công tác của tôi từ trước đến nay thì đường vào Mo Ray là ám ảnh tôi nhất. Theo Đại tá Nguyễn Văn Minh - Giám đốc Công ty 78, người Rơmăm ở Mo Ray còn tiềm tàng những giá trị về văn hóa, tập quán khôn cùng kì thú.
Khi dân chủ động với cuộc sống bằng việc tự sản xuất ra cái ăn, không còn lệ thuộc vào rừng nữa thì cũng là lúc những chiến sỹ ở đây dạy tiếp cho dân cách trồng cao su. Cuộc sống cứ như vậy. Các anh phân vân, tuyển lựa, cứ như là chuẩn bị tác chiến với một "trận đánh” khá lớn vậy. Con đường ấy, nó lên, nó xuống, nó thụt bên này, lắc bên kia, cùng với tiếng xe hầm hè để vượt dốc còn là sự ngơm ngớp lo sợ vì những vực sâu tun hút ngay bên vệ đường.
Đơn Thương. Họ chỉ về bản khi ốm đau, có người sinh nở hoặc vào ngày lễ hội
Ám ảnh từ lúc đi, lúc về, rồi đến cả những giấc mơ tự dưng. Già A Dói bảo: Mình cám ơn "cái” lính trên đất này lắm. Ơn trời, mọi thứ rút cục đều an bài cả! Chúng tôi đã tới Mo Ray và Mo Ray cũng đã "vỡ òa” trước mắt bởi những vệt nắng xé mây "lao” xuống để "sống” nốt những khắc cuối ngày trên một xã khôn xiết đặc biệt này.
Chẳng những giúp dân, dạy dân sinh sống, vươn lên để hòa nhập mà những người lính trên mảnh đất cùng tận này còn dạy chữ cho các em. Từ một dân tộc ít ỏi, chỉ biết nói tiếng của dân tộc mình thì nay học sinh người Rơmăm cũng đã nói được tiếng phổ thông và được cắp sách đến trường.
Ngày đào bới, săn bắt được con gì là họ kiếm củi đun nấu. Mo Ray có đi mới biết mà…! Cách trung tâm huyện Sa Thầy của tỉnh Kon Tum khoảng 40km thôi, nhưng nếu thuận về thời tiết và công cụ, với khả năng và sở trường đi rừng của lính, chúng tôi cũng phải mất hơn 3 tiếng đồng hồ mới có thể vào đến với Mo Ray.
Rồi họ trở thành công nhân, sống hòa đồng và bắt đầu biết cầm những đồng bạc để trao đổi, mua bán xóa đi cuộc sống tự cung, tự cấp là một điều rất khó tưởng tượng.
Theo dòng tâm tình của anh, những người trước đây lên với Mo Ray, gặp người Rơmăm đều có những ám ảnh cho riêng mình. Người Rơmăm nói tiếng theo hệ tiếng nói Môn - Khơme.
Cuối cùng, để vào được với Mo Ray, chỉ huy ở đây đã "quyết”: Ưu tiên tuốt tuột mọi dụng cụ và người đi công tác. Nhờ lính và cây cao su của bộ đội, 100% các hộ gia đình trong làng mình đã mua được ti vi và nhiều gia đình đã xây được nhà rồi đấy.
Thật khó hình dong giữa rừng già Mo Ray lại có một trường học hiện đại như thế này được dựng lên Không đi không biết Mo Ray Khi vào Mo Ray, chúng tôi bắt đầu tưởng tượng ra sự khó nhọc từ việc họp bàn của chỉ huy Binh đoàn 15. Đó là một cuộc sống ăn bốc, phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên và lầm lụi với những cánh rừng nơi đại ngàn.
Khi cao su phủ xanh đất trống, công việc tiếp theo là gọi dân về làng để sống. Nhưng theo anh thì "ấn tượng” nhất là những tập tục lạc hậu và một cuộc sống đói nghèo của đồng bào. Không có "nó” thì không biết người Rơmăm mình sẽ ra sao. Tối lại nhặt vài cành lá dựng lên dối, đống lửa đốt lên rồi ngủ qua đêm. Họ có theo nhau tập trung thành làng, thành bản và có dựng nhà nhưng rất ít khi chọn bản, chọn làng mình làm nơi sinh sống.
Vì Mo Ray là nơi hiệp với cao su nên cây này mau chóng đã được đưa về. Với nhiệm vụ quân sự, chính trị và phát triển kinh tế nên họ đã được điều lên đây. Nhờ bộ đội, nhờ những người lính ở đây mà một ngôi trường bán trú kiểu mẫu, đương đại tương đương các khu vực thị trấn đã được dựng lên. Khi được hỏi chuyện, già làng A Dói đã chẳng thể nén được niềm vui.
Mo Ray là một xã đặc biệt vì ngoài "sở hữu” một diện tích lớn hơn cả tỉnh thăng bình thì xã này còn là nơi duy nhất có sự hiện hữu của người Rơmăm.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét